"Amateur!"

“Amateur!” Het is slagwerker Steef Gerritse allemaal te veel geworden. Als eerstejaars student is hij ingedeeld in een orkestproject met uitsluitend muziek van de Duitse componist Karlheinz Stockhausen. Die roept vanuit de zaal steeds correcties naar dirigent en orkest en maakt zijn reputatie veeleisend te zijn, meer dan waar. Dat al het onderwijs in het Koninklijk Conservatorium in 1981 een maand lang in het teken staat van deze wereldberoemde componist zal Steef een worst wezen. Voor iedereen hoorbaar maakt hij Stockhausen uit voor dilettant. De componist beent woedend de zaal uit en conservatoriumdirecteur Jan van Vlijmen heeft al zijn overredingskracht nodig om dit project niet vroegtijdig te laten sneuvelen. Gerritse zelf komt er met een stevige uitbrander vanaf. 

Teatro alla Scala

Twee jaar later, we schrijven 1983, is Slagwerkgroep Den Haag door Karlheinz Stockhausen gevraagd om in een productie van Teatro alla Scala de zes slagwerkpartijen in KATHINKAs GESANG te vertolken. Als een van de leden van de groep verhindert blijkt om naar Milaan af te reizen, valt de keuze op de jonge en creatieve Steef Gerritse als vervanger. Stockhausen toont zich niet rancuneus en blijkt uiteindelijk zeer ingenomen met het spel van de conservatoriumstudent die hem ooit een amateur durfde noemen. Gerritse is niet de enige student die meewerkt aan deze productie. Een tachtigkoppige brassband van de University of Michigan is ingevlogen om LUZIFERS TANZ uit te voeren. En ook fluitiste Kathinka Pasveer is nog niet afgestudeerd aan het Koninklijk Conservatorium als haar naam prijkt als solist op de affiches van La Scala.

Jonge musici

Dat Stockhausen jonge professionals of nog aan het conservatorium studerende musici een belangrijke plaats geeft in zijn magnum opus LICHT is niet zo vreemd. Na jarenlang te hebben moeten ondergaan hoe professionele symfonieorkesten uitvoeringen van zijn werk saboteerden, formeerde hij in de jaren zeventig van de vorige eeuw zijn eigen ensemble en componeerde in toenemende mate alleen nog maar voor musici die bereid waren veel tijd te investeren in een nauwe samenwerking met de componist. In soms maandenlange arbeidsfases daagde Stockhausen instrumentalisten uit om de grenzen van hun muzikale en technische mogelijkheden op te rekken. Zo ontstond geheel nieuw repertoire voor klarinet en bassethoorn met en voor Susanne Stephens. Talloze grensverleggende trompetsolo’s maakte hij met zijn zoon Markus en de samenwerking met Kathinka Pasveer bracht tientallen fluitsolo’s voort. De mogelijkheden van synthesizers onderzocht hij met zijn tienerzoon Simon. De onbevangenheid van deze jonge musici stelde de componist in staat volstrekt nieuwe uitdrukkingsmiddelen te ontwikkelen. Het scheppen, ontdekken, experimenteren en leren gingen hier hand in hand.

Studenten studeren op het repertoire van Stockhausen. In juni 2019 moet alles uit het hoofd kunnen worden gespeeld.

Toen het plan werd opgevat om in juni 2019 grote delen van de cyclus LICHT in samenhang te presenteren, was vrij snel duidelijk dat dit alleen zou kunnen met inzet van conservatoriumstudenten. Vrijwel geen van de geprogrammeerde werken is repertoire geworden bij bestaande orkesten of gezelschappen. Het instuderen ervan vergt tijd en toewijding maar vooral ook heel veel instructie en coaching. Wat nu als zeer talentvolle jonge musici in het kader van een Master specialisatie zouden leren om deze stukken uit te voeren? En andere studenten dit als een unieke ervaring tijdens hun conservatoriumopleiding erbij krijgen? Zoals dat in de jaren tachtig van de vorige eeuw het geval was met toenmalige leerlingen als fluitiste Kathinka Pasveer en pianiste Ellen Corver. En dan die nog grotere vraag, durven een internationaal hoog aangeschreven festival en het in 2016 tot Beste ter Wereld uitgeroepen operahuis het aan om een belangrijk deel van de bezetting van zo’n prestigieuze productie in handen te leggen van conservatoriumstudenten? De antwoorden konden gevonden worden in de rol die Stockhausen bij leven zelf vervulde als leermeester. Bij alle premières van de opera’s uit LICHT koos hij voor het werken met de jongste generatie zangers en instrumentalisten ook al kwam hem dat soms op een vrijmoedig toegeroepen kwalificatie te staan.

De studenten nu al live Stockhausen zien spelen kan tijdens Opera Forward Festival 2018.

Meer info

Monumentale opdracht

Hoe is het voor jonge musici anno 2018 om zeer veel tijd te investeren in het werk van een componist die weliswaar een grote reputatie heeft, maar wiens werk je ook op het conservatorium niet of nauwelijks onderwezen krijgt? Amerikaanse trompetstudent Elisabeth Lusche noemt het een monumentale opdracht: “Het niveau van het talent en de toewijding van alle musici betrokken bij dit project is extreem hoog. Het bestuderen van de muziek van Stockhausen is een heel specifieke vorm van training. Toch denk ik dat de aandacht voor het detail die vereist is en het beroep dat hij doet op je creativiteit dingen zijn die je ook in alle andere muzikale situaties kunt toepassen.” Haar Franse medestudent Valentin François valt haar bij: ”Het is zo’n groot project dat ik het nog niet helemaal kan overzien. Ik ervaar het als tamelijk overweldigend en het betekent voor mij dat ik totaal gefocused en georganiseerd moet zijn. Ik was helemaal niet zo thuis in de muziek van Stockhausen toen ik aan deze Master begon en doe nog elke dag ontdekkingen. Maar dat je echt maanden aaneen bezig bent om een enkel stuk onder de knie te krijgen, dat is nieuw voor me.”